Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, thay thế Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội được ban hành tại Quyết định số 874/QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021 của Bộ Thông tin và Truyền thông.
Theo đó, về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được ban hành nhằm định hướng cho các tổ chức và cá nhân tham gia hoạt động trên không gian mạng đảm bảo đúng chuẩn mực đạo đức, văn hóa và pháp luật Việt Nam; xây dựng một môi trường số lành mạnh, an toàn, nơi những giá trị tích cực và bản sắc văn hóa dân tộc được lan tỏa mạnh mẽ. Đồng thời, Bộ Quy tắc còn nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong việc giám sát, ngăn chặn và xử lý các hành vi lệch chuẩn, góp phần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại một cách có chọn lọc.
Đối tượng và phạm vi điều chỉnh.
Bộ Quy tắc được áp dụng rộng rãi cho mọi cá nhân, tổ chức tham gia vào môi trường số. Các nhóm đối tượng cụ thể bao gồm cá nhân sử dụng mạng; các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội và nền tảng số trong và ngoài nước; các nhà cung cấp dịch vụ Internet. Ngoài ra, còn hướng tới các cơ quan báo chí, truyền thông, đơn vị quảng cáo, tổ chức nghệ thuật biểu diễn và các doanh nghiệp, tổ chức khác. Đây là khung pháp lý giúp mọi thành phần xã hội nhận diện rõ vai trò và trách nhiệm của mình khi tương tác trên không gian trực tuyến.
Những quy tắc ứng xử chung.
Để tạo nên một cộng đồng văn minh, Bộ Quy tắc đề ra các nguyên tắc nền tảng áp dụng cho mọi đối tượng. Trước hết là sự tuân thủ nghiêm túc pháp luật Việt Nam và tôn trọng quyền lợi hợp pháp của các chủ thể khác. Mỗi người dùng cần giữ gìn sự lịch sự, đúng mực trong giao tiếp, bảo tồn bản sắc văn hóa và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Cần có thái độ tôn trọng sự đa dạng về vùng miền, tôn giáo và dân tộc, đồng thời phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về các hành vi, nội dung mình đăng tải. Việc chủ động phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý thông tin xấu độc, phản cảm cũng là một yêu cầu cấp thiết được nhấn mạnh.
Trách nhiệm đối với mỗi cá nhân.
Cá nhân tham gia môi trường số được khuyến khích sử dụng danh tính thật hoặc thương hiệu hợp pháp để tăng tính minh bạch. Khi chia sẻ thông tin, mỗi người cần thận trọng kiểm chứng nguồn gốc, ưu tiên lan tỏa những nội dung tích cực, có giá trị giáo dục và nhân văn. Đối với các tin giả hoặc nội dung vi phạm pháp luật, cá nhân có trách nhiệm thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ hoặc cơ quan quản lý để có biện pháp xử lý kịp thời. Đặc biệt, trong các cuộc thảo luận trực tuyến, cần sử dụng ngôn từ văn minh, không bôi nhọ hay kích động bạo lực, đồng thời phải tuyệt đối tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ dữ liệu cá nhân của người khác.
Chuẩn mực cho người có ảnh hưởng.
Những người có sức ảnh hưởng và chủ các trang cộng đồng đóng vai trò then chốt trong việc định hình dư luận. Bộ Quy tắc yêu cầu nhóm đối tượng này phải gương mẫu trong lối sống, tích cực sáng tạo các nội dung giá trị để xây dựng hệ giá trị quốc gia và gia đình Việt Nam thời kỳ mới. Không được lợi dụng niềm tin của công chúng để trục lợi cá nhân và phải minh bạch hóa các hoạt động quảng cáo hoặc nhận tài trợ. Sự trung thực trong quảng cáo và việc không cổ xúy cho các hành vi trái thuần phong mỹ tục là những tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp bắt buộc đối với người có tầm ảnh hưởng xã hội.
Vai trò của các đơn vị cung cấp dịch vụ.
Các doanh nghiệp nền tảng số và nhà cung cấp dịch vụ Internet có trách nhiệm công bố rõ ràng các điều khoản dịch vụ và cơ chế báo cáo vi phạm cho người dùng. Cần chủ động áp dụng công nghệ như AI để rà quét, ngăn chặn lừa đảo và tin giả. Một nhiệm vụ quan trọng khác là bảo vệ trẻ em trên môi trường số thông qua việc phân loại nội dung và triển khai các công cụ kiểm soát độ tuổi, thời gian truy cập. Các đơn vị này cũng cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan nhà nước trong việc gỡ bỏ thông tin vi phạm và thực hiện các chiến dịch truyền thông chính sách đến người sử dụng.
Nhiệm vụ của cơ quan báo chí và tổ chức.
Cơ quan báo chí và các công ty truyền thông cần tăng cường định hướng dư luận bằng những tấm gương người tốt, việc tốt và những nét đẹp văn hóa truyền thống. Bênh cạnh đó, cần đấu tranh phản bác các thông tin sai lệch và cân nhắc việc hợp tác với những cá nhân vi phạm pháp luật. Đối với các cơ quan, doanh nghiệp khác, việc phổ biến quy tắc này đến từng cán bộ, nhân viên và học sinh là vô cùng cần thiết. Cần bảo đảm thông tin cung cấp đúng sự thật, bảo vệ quyền riêng tư của khách hàng và tích cực quảng bá hình ảnh đất nước thông qua các hoạt động sáng tạo số.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì việc phổ biến, giám sát và tôn vinh những tổ chức, cá nhân có đóng góp tích cực cho không gian số. Bộ cũng sẽ xem xét công bố danh sách các cá nhân hoặc kênh nội dung vi phạm để các đơn vị truyền thông cân nhắc việc hợp tác.
Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được kỳ vọng là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng một xã hội số văn minh, nơi mỗi hành vi trên mạng đều phản ánh đúng cốt cách và tâm hồn của con người Việt Nam.
