Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Văn hóa (28/8/1945 - 28/8/2026) là dịp để các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, văn nghệ sĩ, huấn luyện viên, vận động viên và những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch Đồng Nai cùng nhìn lại chặng đường đã qua; tri ân những thế hệ đi trước, tự hào về những thành quả đạt được và tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, góp phần xây dựng Đồng Nai phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc.
Văn hóa - cội nguồn sức mạnh của dân tộc
Trong chiều dài lịch sử, văn hóa luôn là nền tảng tinh thần, là nơi lưu giữ bản sắc và tạo nên sức mạnh nội sinh của mỗi dân tộc. Đối với Đồng Nai, những dấu tích khảo cổ như: trút đồng (tê tê), đàn đá Bình Đa, đàn đá Lộc Hòa mộ cổ Hàng Gòn cùng nhiều di sản khác đã minh chứng cho một không gian văn hóa lâu đời, thường được các nhà nghiên cứu gọi là “Văn minh Đồng Nai” - một trong những nền văn hóa khảo cổ quan trọng của Nam Bộ.
Qua hơn ba thế kỷ hình thành và phát triển, Đồng Nai trở thành nơi hội tụ, giao lưu và tiếp biến văn hóa của nhiều cộng đồng cư dân. Sự kế thừa truyền thống dân tộc cùng quá trình tiếp nhận tinh hoa của nhiều vùng miền đã tạo nên một diện mạo văn hóa phong phú, đa dạng nhưng vẫn đậm đà bản sắc.
Từ vùng đất này đã xuất hiện nhiều danh nhân, văn nghệ sĩ có đóng góp quan trọng cho văn hóa dân tộc như: Trịnh Hoài Đức, Bùi Hữu Nghĩa, Huỳnh Văn Nghệ, Lý Văn Sâm, Hoàng Văn Bổn... Những giá trị đó là nền tảng tinh thần quý báu để các thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy.
Truyền thống ngành Văn hóa gắn liền với sự nghiệp cách mạng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công mở ra thời kỳ mới đối với sự nghiệp văn hóa, thông tin, văn nghệ và thể dục thể thao. Ngày 28/8/1945 trở thành dấu mốc lịch sử đặc biệt, từ đó hoạt động văn hóa, thông tin từng bước được tổ chức trong bộ máy chính quyền cách mạng và phát triển thành hệ thống ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày nay. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, văn hóa trở thành một bộ phận quan trọng của sự nghiệp cách mạng. Những người làm công tác văn hóa, thông tin, văn nghệ trở thành những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, sử dụng báo chí, văn nghệ, tuyên truyền để khơi dậy lòng yêu nước, củng cố niềm tin và động viên Nhân dân tham gia đấu tranh giành độc lập.
Tại Biên Hòa - Đồng Nai, ngay sau Cách mạng Tháng Tám, công tác văn hóa, giáo dục, thông tin tuyên truyền được quan tâm. Năm 1947, Ty Văn hóa Thông tin tỉnh Biên Hòa được thành lập; đến năm 1951 đổi thành Ty Thông tin Tuyên truyền Thủ Biên. Trong những năm kháng chiến đầy gian khổ, đội ngũ cán bộ văn hóa, thông tin, văn nghệ sĩ luôn bám sát cơ sở, bám sát chiến trường. Các hoạt động báo chí, tuyên truyền, triển lãm, văn nghệ được tổ chức trong điều kiện thiếu thốn, góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu, phục vụ đời sống Nhân dân và phản ánh kịp thời những chiến công của quân và dân. Trong kháng chiến chống Mỹ, các đội văn công, văn nghệ vũ trang tuyên truyền vượt qua bom đạn đến với chiến trường; báo chí, triển lãm và các hoạt động văn hóa trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn. Nhiều cán bộ văn hóa, văn nghệ sĩ, nhà báo và những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa đã dũng cảm chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Những cống hiến ấy trở thành một phần không thể phai mờ trong lịch sử ngành Văn hóa Đồng Nai.
Từ ngày đất nước thống nhất đến công cuộc đổi mới Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Văn hóa, Thể thao Đồng Nai bước vào thời kỳ phát triển mới, tập trung xây dựng đời sống văn hóa, đưa thông tin đến với Nhân dân và phát động phong trào rèn luyện thân thể theo tinh thần “Khỏe để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Cùng với quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy, lĩnh vực văn hóa và thể dục thể thao có những thời điểm được tổ chức riêng, hợp nhất rồi tách ra. Từ năm 2008, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai được thành lập, từng bước thực hiện đầy đủ hơn chức năng quản lý nhà nước và tổ chức các hoạt động sự nghiệp trên các lĩnh vực văn hóa, gia đình, thể thao và du lịch.
Công cuộc đổi mới đất nước, đặc biệt quan điểm xác định văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển, đã tạo động lực để ngành đổi mới tư duy, phương thức hoạt động và phát huy tốt hơn vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội.
Những dấu ấn trên các lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch
Qua từng giai đoạn, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai không ngừng trưởng thành, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại”, xây dựng gia đình văn hóa, phát triển văn hóa cơ sở, phòng, chống bạo lực gia đình, bảo tồn di sản và phát triển du lịch ngày càng đi vào chiều sâu. Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao từ tỉnh đến cơ sở từng bước được đầu tư, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng và đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu hưởng thụ văn hóa của Nhân dân.
Công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa được triển khai trên nhiều lĩnh vực, từ di sản vật thể, phi vật thể đến văn hóa cộng đồng, nghệ thuật truyền thống, nghề thủ công, nhà cổ, làng cổ và văn tự Hán Nôm. Các đơn vị thư viện, bảo tàng, nghệ thuật biểu diễn, thông tin cơ sở... từng bước đổi mới phương thức hoạt động; văn hóa đọc, giáo dục truyền thống và xây dựng con người Đồng Nai được quan tâm, nhất là đối với thế hệ trẻ. Trên lĩnh vực thể thao, phong trào thể dục thể thao quần chúng phát triển rộng khắp; thể thao thành tích cao từng bước khẳng định vị trí của Đồng Nai trên đấu trường quốc gia và quốc tế. Nhiều vận động viên đạt thành tích cao, các đội tuyển bóng đá trẻ nhiều lần đạt kết quả tốt tại các giải quốc gia, góp phần tạo nguồn vận động viên cho thể thao chuyên nghiệp. Du lịch từng bước chuyển từ khai thác tiềm năng sang phát triển theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, gắn với bảo tồn thiên nhiên, di sản và văn hóa cộng đồng. Ngành cũng có những đóng góp thiết thực trong xây dựng nông thôn mới, góp phần tạo dựng đời sống văn hóa, diện mạo nông thôn và chất lượng cuộc sống ngày càng tốt hơn.
Những kết quả đó khẳng định văn hóa không đứng ngoài quá trình phát triển kinh tế - xã hội mà hiện diện trong từng gia đình, cộng đồng; đồng thời thể thao và du lịch ngày càng trở thành những nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của địa phương.
Không gian phát triển mới - cơ hội và trách nhiệm mới
Ngày 01/7/2025, tỉnh Đồng Nai mới chính thức đi vào hoạt động trên cơ sở hợp nhất tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bình Phước, mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp văn hóa, thể thao và du lịch. Không gian mới là sự hội tụ của nhiều vùng đất, cộng đồng dân cư, lớp trầm tích lịch sử và sắc thái văn hóa. Năm 2026 ghi dấu một bước ngoặt đặc biệt trong lịch sử phát triển của địa phương, thành phố Đồng Nai được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Đồng Nai, chính thức trở thành thành phố thứ bảy của cả nước. Đây là cơ hội để phát huy sức mạnh của sự đa dạng, kết nối các giá trị văn hóa, di sản thiên nhiên, thể thao và du lịch thành một chỉnh thể thống nhất.
Với vị trí kết nối Thành phố Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Tây Ninh và Vương quốc Campuchia, cùng hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Đồng Nai có nhiều điều kiện để hình thành một cực tăng trưởng mới, trở thành trung tâm logistics, giao thương quốc tế và đô thị có tính kết nối cao. Trong tiến trình đó, văn hóa, thể thao và du lịch không đứng ngoài sự phát triển mà phải trở thành nguồn lực quan trọng góp phần tạo dựng hình ảnh, bản sắc và sức hấp dẫn của Đồng Nai. Mục tiêu đặt ra là giữ gìn bản sắc nhưng không khép kín; tiếp thu tinh hoa nhưng không hòa tan; bảo tồn di sản đồng thời làm cho di sản sống trong đời sống đương đại; phát triển du lịch xanh, bền vững và có trách nhiệm; phát triển thể thao thành tích cao gắn với thể thao quần chúng; đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần xây dựng con người Đồng Nai trong thời kỳ mới.
Tiếp nối truyền thống bằng đoàn kết, đổi mới và sáng tạo
Nhìn lại chặng đường 81 năm, mỗi thành tựu của ngành đều được tạo nên từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quan tâm của Nhà nước, sự phối hợp của các cấp, các ngành và đặc biệt là sự nỗ lực, tận tụy, sáng tạo của nhiều thế hệ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, văn nghệ sĩ, huấn luyện viên, vận động viên và những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch. Trong mọi hoàn cảnh, ngành luôn giữ vững tinh thần đoàn kết, bám sát nhiệm vụ chính trị, hướng về cơ sở và lấy Nhân dân làm trung tâm phục vụ. Phần thưởng lớn nhất không chỉ là những danh hiệu, phần thưởng cao quý, mà còn là niềm tin của Nhân dân; những giá trị văn hóa được bảo tồn và phát huy; những thành tích thể thao đáng tự hào; những điểm đến du lịch ngày càng được biết đến và những thế hệ trẻ được nuôi dưỡng bằng tri thức, đạo đức, lòng yêu quê hương, đất nước và khát vọng cống hiến.
Phát huy truyền thống 81 năm, đội ngũ những người làm công tác văn hóa, thể thao và du lịch hôm nay tiếp tục đoàn kết, trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo, tận tụy phục vụ Nhân dân; giữ gìn những giá trị tốt đẹp của quá khứ để vững bước tương lai; lấy văn hóa làm nền tảng; lấy Nhân dân làm trung tâm; lấy sáng tạo làm động lực; lấy sự phát triển của Đồng Nai làm mục tiêu phấn đấu.
