Lễ hội truyền thống Chùa Ông (phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai) là lễ hội thường niên được tổ chức tại di tích Quốc gia Thất phủ cổ miếu theo nghi thức truyền thống của cộng đồng người Hoa ở vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai. Trong những năm qua, Ban Trị sự Thất phủ cổ miếu và các cấp chính quyền địa phương đã tổ chức thành công các kỳ lễ hội, đáp ứng được nguyện vọng chính đáng của cộng đồng người Hoa; góp phần tuyên truyền, quảng bá về di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật Thất phủ cổ miếu, quảng bá về văn hóa, con người Đồng Nai. Năm 2026, lễ hội được tổ chức lần thứ XI với mục đích tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tạo không gian văn hóa tín ngưỡng tâm linh, gắn kết cộng đồng thông qua các nghi lễ truyền thống, hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian… từng bước hình thành sản phẩm du lịch văn hóa tín ngưỡng đặc trưng của địa phương, thu hút khách tham quan di tích tham dự hoạt động lễ hội. Lễ hội Chùa Ông năm 2026 nằm trong chuỗi hoạt động của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch mừng Xuân Bính Ngọ 2026, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tâm linh, vui chơi, giải trí lành mạnh, trẩy hội đầu năm.
Lễ hội truyền thống Chùa Ông lần thứ XI năm 2026 sẽ diễn ra trong 05 ngày: Từ ngày 25/02/2026 đến ngày 01/03/2026 (từ mùng 09 tháng Giêng đến 13 tháng Giêng năm Bính Ngọ), với thời gian, chương trình, nội dung cụ thể như sau:
Ngày 25/02/2026 (mồng 09 tháng Giêng):
- Từ 7 giờ 30 đến 11 giờ 30: Nghi thức gửi hàm thư (Thư mời) cung thỉnh kim thân, linh vị các Chư thần tiêu biểu trong công cuộc khai mở, xây dựng, phát triển vùng đất Biên Hòa, Đồng Nai: Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (di tích quốc gia Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh), Đức Ông Trần Thượng Xuyên (di tích quốc gia Đình Tân Lân) và các Chư thánh, thần bản xứ: Đức Ông Quan Thánh Đế quân (Quan Đế Miếu - Hội quán Quảng Đông Biên Hòa), Đức Ông Quảng Trạch Tôn vương (Miếu Phụng Sơn Tự - Hội quán Phước Kiến Biên Hòa), Bà Thiên Hậu Thánh mẫu (Thiên Hậu cung - Hội quán Sùng Chính Biên Hòa), Lỗ Ban Tiên Sư (di tích cấp tỉnh Miếu Tổ sư Bửu Long), Thần Thành Hoàng bổn cảnh (di tích cấp tỉnh Đình Bình Quan) về Chùa Ông tham dự lễ hội.
Riêng hương linh Đức Ông Nguyễn Hữu Cảnh và Thần Thành Hoàng bổn cảnh Đình Bình Quan, Ban Trị sự Thất phủ Cổ miếu Biên Hòa (Ban Trị sự TPCM) tiến hành nghi thức gửi thư mời, đồng thời thực hiện nghi lễ cung thỉnh hương linh về Chùa Ông làm lễ an vị, tham dự lễ hội.
- Từ 15 giờ 00 đến 16 giờ 30: Chương trình Đờn ca Tài tử Nam Bộ của các Câu Lạc bộ Đờn ca Tài tử thuộc Trung tâm Văn hóa - Tổng hợp phường Trấn Biên biểu diễn trước cổng Chùa Ông.
- Từ 18 giờ 30 đến 20 giờ 30: Chương trình văn nghệ “Mừng xuân Bính Ngọ” của Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai tại sân khấu trong khuôn viên Chùa Ông.
Ngày 26/02/2026 (mùng 10 tháng Giêng):
- Lễ Nghinh thần xuất du và hồi Miếu (Chùa Ông): Từ 7 giờ 30 đến 8 giờ 30 nghi lễ thỉnh và cung nghinh kim thân, linh vị Đức Ông Quan Thánh Đế quân thờ tại Chùa Ông và thờ tại Miếu Quan Đế (Hội quán Quảng Đông Biên Hòa), Linh vị Tiên hiền (Chùa Ông), Đức Ông Trần Thượng Xuyên (Đình Tân Lân), Đức Ông Quảng Trạch Tôn vương (Miếu Phụng Sơn Tự), Bà Thiên Hậu Thánh mẫu (Thiên Hậu cung), Lỗ Ban Tiên sư (Miếu Tổ sư Bửu Long) và các tiết mục biểu diễn múa Thần tướng, múa lân - sư - rồng; nhạc cổ truyền Triều Châu, nhạc cổ truyền Mân Nam; múa dân gian; các tiết mục hóa trang (các vị thần, thánh, nhân vật lịch sử… thờ tại Chùa Ông). Đoàn Nghinh thần xuất phát đi bộ từ Miếu Phụng Sơn Tự à theo đường Cách Mạng Tháng Tám à Nguyễn Trãi à Nguyễn Thị Hiền à Võ Tánh à Nguyễn Văn Trị à Nguyễn Hiền Vương à Nguyễn Thị Hiền à Lê Thánh Tôn à Nguyễn Văn Trị à Phan Chu Trinh à Cách Mạng Tháng Tám à về lại Miếu Phụng Sơn Tự à Chùa Ông.
- Khai mạc lễ hội, dâng hương cúng trời - Cáo yết Lễ hội Chùa Ông năm 2026: Từ 18 giờ 00 đến 21 giờ 00, với các chương trình: Chiếu phim tư liệu về Lễ hội Chùa Ông; Chương trình nghệ thuật đặc sắc chào mừng lễ hội của Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai; Phát biểu khai mạc của Ban Tổ chức lễ hội; Lãnh đạo tỉnh và Lãnh đạo phường Trấn Biên tặng lẵng hoa chúc mừng cho Ban Tổ chức lễ hội; Ban Tổ chức tặng Kỷ niệm chương cho đại diện 04 bên của tỉnh, phường Trấn Biên và đại diện 04 Hội quán người Hoa ở Biên Hòa; Ban Tổ chức phát động ủng hộ “Quỹ vì người nghèo” của địa phương; Chương trình nghệ thuật hoạt cảnh sân khấu hóa, chủ đề “Nhân nghĩa thiên thu” của Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai; Nghi thức dâng hương Khai lễ (cúng trời - Cáo yết Lễ hội Chùa Ông lần thứ XI năm 2026); Tiếp tục Chương trình Ca múa nhạc Việt - Hoa chào mừng lễ hội của Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai phục vụ bá tánh và du khách viếng chùa.
Ngày 27/02/2026 (ngày 11 tháng Giêng)
- Từ 7 giờ 30 đến 10 giờ 30: Nghi thức dâng hương truyền thống Đức Ông Quan Thánh Đế quân và Chư Tôn thần tại Chánh điện chùa của các Hội quán, cơ sở tín ngưỡng người Hoa ở Biên Hòa.
- Từ 9 giờ 00 đến 11 giờ 30: Hội thi cờ tướng, cờ vua và trò chơi dân gian (ô ăn quan) tại sân chùa.
- Từ 18 giờ 30 đến 23 giờ 00: Chương trình biểu diễn của Đoàn Cải lương Tuồng cổ Huỳnh Long (Tp. Hồ Chí Minh) tại sân chùa.
Ngày 28/02/2026 (ngày 12 tháng Giêng):
- Từ 7 giờ 30 đến 10 giờ 30: Các Hội quán, Cơ sở tín ngưỡng người Hoa dâng hương Đức Ông Quan Thánh Đế quân và Chư Tôn thần tại Chánh điện chùa; tấu Nhạc cổ truyền Mân Nam Phước Kiến; tấu Nhạc cổ truyền Triều Châu.
- Từ 9 giờ 00 đến 12 giờ 00: Hoạt động nghệ thuật thư pháp, thư họa Việt - Hoa tại sân chùa.
- Từ 14 giờ 00 đến 15 giờ 00: Hoạt động biểu diễn võ thuật cổ truyền của Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục Thể thao tỉnh Đồng Nai và biểu diễn Dân vũ cộng đồng của Liên đoàn Thể dục Thể thao tỉnh Đồng Nai.
- Từ 15 giờ 00 đến 18 giờ 30: Hội thi trò chơi dân gian (kéo co, bịt mắt đập heo đất, nhảy dây, nhảy bao bố) của 04 Hội quán người Hoa ở Biên Hòa và Đoàn phường Trấn Biên.
- Từ 18 giờ 30 đến 23 giờ 00: Chương trình biểu diễn của Đoàn Cải lương Tuồng cổ Huỳnh Long (Tp. Hồ Chí Minh) tại sân chùa.
Ngày 01/3/2026 (ngày 13 tháng Giêng):
- Từ 6 giờ 30 đến 8 giờ 30: Nghi lễ cúng Chư thiên tại sân chùa.
- Từ 7 giờ 00 đến 7 giờ 45: Nghi lễ dâng hương Đức Ông Quan Thánh Đế quân và Chư Tôn thần tại Chánh điện chùa.
- Từ 8 giờ 00 đến 8 giờ 30: Lễ thả Phúc khí cầu tại sân chùa (01 con rồng xanh kết bằng bong bóng bay và 81 chùm bong bóng bay mang theo những ước nguyện tốt lành của bá tánh bay lên trời cao).
- Từ 8 giờ 30 đến 10 giờ 30: Nghi lễ cúng Chư thiên, cúng ngọ tại Lễ đàn ở sân chùa.
- Từ 14 giờ 30 đến 16 giờ 00: Nghi lễ Tụng kinh cầu an tại Lễ đàn ở sân chùa.
- Từ 18 giờ 00 đến 20 giờ 00: Lễ thả đèn Hoa đăng ở đoạn sông Đồng Nai trước cổng Chùa Ông (07 Hoa đăng đại tượng trưng cho bảy phủ người Hoa ở Biên Hòa cùng đóng góp xây dựng Thất phủ Cổ miếu và 342 hoa đăng trung tượng trưng cho 342 năm kiến lập Thất phủ Cổ miếu Biên Hòa).
Lễ hội Chùa Ông là minh chứng sinh động cho quá trình hình thành, phát triển và hòa nhập của cộng đồng người Hoa di cư vào vùng đất Biên Hòa – Đồng Nai nói riêng và Nam Bộ nói chung trong tiến trình lịch sử Việt Nam. Thông qua việc thực hành lễ hội, có thể xác định những cột mốc lịch sử quan trọng, những đóng góp to lớn của người Hoa trong việc phát triển kinh tế, thương mại, cũng như cùng với quan quân chúa Nguyễn và cộng đồng người Việt xác lập, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Trong quá trình di cư, người Hoa đã mang theo các yếu tố tín ngưỡng truyền thống, kết hợp với tín ngưỡng bản địa, tạo nên bản sắc văn hóa riêng nhưng vẫn hòa hợp trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Lễ hội Chùa Ông luôn gắn liền với bối cảnh lịch sử, chính trị, kinh tế và xã hội của từng giai đoạn. Quy mô và hình thức tổ chức lễ hội thay đổi tùy theo điều kiện thực tế: trong thời kỳ khó khăn, chiến tranh, lễ hội được tổ chức giản lược; khi xã hội ổn định, kinh tế phát triển, lễ hội ngày càng hoàn thiện, phong phú. Thông qua các nghi thức tuần du, nghinh thần, diễn xướng và tái hiện các nhân vật lịch sử như Trần Thượng Xuyên, Nguyễn Hữu Cảnh, lễ hội góp phần giáo dục các thế hệ về cội nguồn lịch sử và truyền thống văn hóa dân tộc.
Về giá trị văn hóa, lễ hội Chùa Ông không chỉ là lễ hội truyền thống của người Hoa mà còn là di sản văn hóa chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Lễ hội thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn đối với các vị thần, tiền hiền, hậu hiền và những người có công với quê hương, đất nước. Đây đồng thời là không gian đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh đa dạng của người dân trong và ngoài nước, với các hình thức thờ tự mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, phản ánh khát vọng về cuộc sống bình an, hạnh phúc và thịnh vượng.
Lễ hội còn có vai trò cố kết cộng đồng mạnh mẽ, là nơi gắn kết con người không phân biệt dân tộc, giàu nghèo hay tầng lớp xã hội. Niềm tin tín ngưỡng giúp con người giải tỏa căng thẳng tinh thần, hướng tới lối sống nhân ái, đạo đức, đoàn kết. Bên cạnh đó, lễ hội là môi trường bảo tồn và phát huy nhiều loại hình di sản văn hóa vật thể và phi vật thể như trò chơi dân gian, thư pháp, đờn ca tài tử, múa Lân – Sư – Rồng, tuồng cổ, Triều kịch…, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa địa phương và giáo dục thế hệ trẻ gìn giữ bản sắc dân tộc.
Về giá trị khoa học, lễ hội Chùa Ông thể hiện cách tổ chức chặt chẽ, hợp lý giữa “lễ” và “hội”, phản ánh thế giới quan và nhân sinh quan của cộng đồng Hoa – Việt qua nhiều thế hệ. Đây cũng là đối tượng nghiên cứu quan trọng của nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn.
Về giá trị kinh tế, lễ hội Chùa Ông là điểm nhấn trong phát triển du lịch văn hóa tâm linh của Đồng Nai. Với vị trí thuận lợi tại Cù Lao Phố và trong tuyến du lịch đường sông Đồng Nai, lễ hội thu hút ngày càng đông du khách, góp phần tăng thu ngân sách, thúc đẩy thương mại, dịch vụ và nâng cao đời sống kinh tế của cư dân địa phương.
Trải qua hơn 330 năm tồn tại, lễ hội Chùa Ông đã khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và kinh tế tiêu biểu. Năm 2023 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức ghi danh Lễ hội truyền thống Lễ hội Chùa Ông vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia làm cơ sở quan trọng để tiếp tục bảo tồn, phát huy lễ hội, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và quảng bá văn hóa Việt Nam trong tiến trình hội nhập./.
